EST. 2026 — บันทึกงานเซิร์ฟเวอร์จริง SYSADMIN · SECURITY · AI · DIRECTADMIN เล่มที่ 01
THE SYSADMIN ALMANAC
หน้าหลัก / Hardware / เอาโน้ตบุ๊กเก่ามาเป็นเซิร์ฟเวอร์ 24 ชม.: ปิดจอ ถนอม SSD และไม่ให้หลับ
Hardware

เอาโน้ตบุ๊กเก่ามาเป็นเซิร์ฟเวอร์ 24 ชม.: ปิดจอ ถนอม SSD และไม่ให้หลับ

โดย Ton-Or ·20 พ.ย. 2026·อ่าน 11 นาที
เอาโน้ตบุ๊กเก่ามาเป็นเซิร์ฟเวอร์ 24 ชม.: ปิดจอ ถนอม SSD และไม่ให้หลับ

เครื่องเก่าที่ไม่มีใครใช้แล้วยังเป็นเซิร์ฟเวอร์ที่ดีได้ ถ้ายอมแก้นิสัยของโน้ตบุ๊กสามข้อ คือพับจอแล้วหลับ เขียน SSD ถี่เกินจำเป็น และจอที่เปิดสว่างทิ้งไว้ทั้งคืน

สรุปใน 1 นาที

อาการ/ปัญหา
โน้ตบุ๊กเก่าที่เปิดเป็นเซิร์ฟเวอร์ตลอด 24 ชั่วโมงมีนิสัยแย่สามข้อ
ใครควรอ่าน
คนที่จะเอาโน้ตบุ๊กเก่ามารัน Debian เป็นเซิร์ฟเวอร์
ทางแก้แบบสั้น
ตั้งให้พับจอแล้วไม่หลับ ลดการเขียน SSD ด้วย noatime, journald และ zram แล้วปิดจอด้วย backlight แทน DPMS
ข้ามไปขั้นตอน

พอดีผมมีโน้ตบุ๊กรุ่นเก่าเครื่องหนึ่งนอนอยู่ในลิ้นชัก i5 สี่เธรด RAM 8 GB SSD ธรรมดา ไม่ได้แตะมานาน เลยเอามาลง Debian ให้รันงานเล็ก ๆ หลายอย่างตลอด 24 ชั่วโมง ทั้งเว็บทดลอง บอท และตัวกลางส่งต่องานต่าง ๆ รอบบ้าน คิดไว้ว่าเสียบสายไฟกับสายแลน วางไว้บนชั้นหนังสือพับจอปิด จบ

ผลคือวันแรกผมพับจอ ssh เข้าไม่ได้ เครื่องหลับไปเฉย ๆ วันที่สองแก้ให้ไม่หลับแล้วก็ยังมีเรื่องจอ ถ้าเปิดจอทิ้งไว้ก็เปลืองไฟและแผงร้อน ถ้าพึ่ง DPMS ปิดจอ การขยับเมาส์ผ่าน remote desktop ก็ปลุกจอให้สว่างกลางดึก วันที่สามผมเริ่มห่วง SSD ว่าบริการที่เขียนล็อกตลอดเวลาจะกินอายุมันไปเท่าไร บทความนี้เลยรวมทุกอย่างที่ผมปรับ เฉพาะค่าที่เปิดไฟล์ตรวจแล้วว่าตั้งไว้จริง

โน้ตบุ๊กเก่าพับจอปิดวางบนชั้นหนังสือ มีสายไฟกับสายแลนเสียบ และไฟสีเขียวดวงเล็ก
หน้าตาของเซิร์ฟเวอร์ที่ผมได้ จอพับปิด สายสองเส้น ไฟเขียวดวงเดียว ที่เหลือคือซอฟต์แวร์ล้วน
4 เธรดCPU i5 รุ่นเก่า
8 GBRAM
ราว 2.3 GBใช้จริงตอนปกติ
200 MBเพดาน journald
300 วิจอสว่างหลังอินพุตจริง

ตัวเลขใช้ RAM ราว 2.3 GB คือตอนปกติ ตอนที่ผมสั่ง free -m ตรวจครั้งหนึ่งเห็นใช้ไปราว 5 GB เพราะบอท เบราว์เซอร์ และ session ต่าง ๆ กำลังรันพร้อมกันพอดี ผมเลยไม่เคยถือเลขเดียวเป็นความจริง

ข้อแรก: พับจอแล้วต้องไม่หลับ

อาการนี้ไม่ได้แก้ที่ GNOME ถึงจะตั้งใน GNOME ให้ไม่หลับก็ตาม ตัวที่ตัดสินเรื่องพับจอจริง ๆ คือ logind ของ systemd ที่อยู่ต่ำกว่าเดสก์ท็อปลงไป ผมเสียเวลากับ GNOME อยู่พักหนึ่งก่อนจะรู้ตรงนี้

# /etc/systemd/logind.conf.d/90-alwayson.conf
[Login]
HandleLidSwitch=ignore
HandleLidSwitchExternalPower=ignore
HandleLidSwitchDocked=ignore
IdleAction=ignore

ต้องตั้งทั้งสามค่า HandleLidSwitch* เพราะเครื่องจะเลือกค่าตามสถานะ เสียบไฟหรือไม่ ต่อ dock หรือไม่ ตั้งแค่ตัวเดียวแล้ววันหนึ่งสถานะเปลี่ยนก็หลับอีก ส่วนฝั่ง GNOME ผมตั้ง idle-delay เป็น 0 และปิดล็อกหน้าจออัตโนมัติ เพื่อไม่ให้ session ของเดสก์ท็อป blank จอเอง

ลองพิสูจน์ด้วยการทดสอบจริงเท่านั้น ผมพับจอทิ้ง 10 นาทีแล้ว ssh เข้าจากเครื่องอื่น ถ้ายังเข้าได้แปลว่าผ่าน

ข้อสอง: ลดการเขียน SSD

ผมไม่ได้ตั้งเป้าว่าจะให้ SSD ไม่สึกเลย แค่ตัดการเขียนที่ไม่มีประโยชน์ออก มีห้าจุดที่ปรับ

ค่าที่ปรับการเขียนที่หายไปจากดิสก์noatimeไม่เขียนเวลาเข้าถึงทุกครั้งที่อ่านไฟล์commit=60รวมการเขียนของ ext4 เป็นรอบ 60 วินาทีdirty_writeback 1500เก็บหน้าสกปรกไว้ใน RAM นาน 15 วินาทีjournald 200M / 5mล็อกถูกบีบอัด flush ทุก 5 นาที ไม่เกิน 200 MBswappiness 10 + zramswap เข้า RAM ที่บีบอัดก่อน ไม่ลง SSD
ห้าค่าที่ปรับ ฝั่งซ้ายคือสิ่งที่ตั้ง ฝั่งขวาคือการเขียนที่ไม่ไปถึงดิสก์อีกต่อไป แถวล่างคือตัวที่เปลี่ยนพฤติกรรมของเครื่องมากที่สุด

เริ่มจาก mount option ของพาร์ทิชันราก

# /etc/fstab (เฉพาะบรรทัดราก)
UUID=<ROOT-UUID>  /  ext4  noatime,commit=60,errors=remount-ro  0  1

noatime เลิกบันทึกเวลาเข้าถึงทุกครั้งที่อ่านไฟล์ ซึ่งบนเครื่องที่อ่านไฟล์ตลอดเวลาเป็นการเขียนที่ไม่ได้ใช้ประโยชน์อะไร ส่วน commit=60 ยืดรอบที่ ext4 ล้าง journal จากค่าปกติ 5 วินาทีเป็น 60 วินาที ข้อแลกเปลี่ยนคือถ้าไฟดับจะเสียงานย้อนหลังได้ถึงราวหนึ่งนาที ผมรับได้เพราะงานสำคัญเขียนซ้ำจากที่อื่นอยู่แล้ว ใครรับไม่ได้ก็ตามใจครับ ลดเหลือ 15 หรือ 30 ก็ยังดีกว่าค่าปกติ

# /etc/sysctl.d/90-ssd.conf
vm.swappiness = 10
vm.vfs_cache_pressure = 50
vm.dirty_writeback_centisecs = 1500

dirty_writeback_centisecs = 1500 คือ 15 วินาที (หน่วยเป็นหนึ่งส่วนร้อยวินาที) ปกติ kernel ตื่นมาเขียนหน้าสกปรกทุก 5 วินาที ส่วน swappiness = 10 บอกให้ kernel พยายามไม่ย้ายหน้าไป swap จนกว่าจะจำเป็นจริง ๆ

# /etc/systemd/journald.conf.d/ssd.conf
[Journal]
SystemMaxUse=200M
Compress=yes
SyncIntervalSec=5m

journald บนเครื่องที่บริการเขียนล็อกถี่ ถ้าไม่จำกัดจะโตเรื่อย ๆ ผมตั้งเพดาน 200 MB และให้ flush ลงดิสก์ทุก 5 นาที

ตัวสุดท้ายคือ zram ซึ่งผมคิดว่าได้ผลที่สุดสำหรับเครื่อง RAM 8 GB ที่ต้องรันเบราว์เซอร์กับบอทไปพร้อมกัน

# /etc/default/zramswap
ALGO=zstd
PERCENT=50
PRIORITY=100

ค่านี้สร้างอุปกรณ์ swap ที่อยู่ใน RAM ขนาดครึ่งหนึ่งของ RAM จริง บีบอัดด้วย zstd และให้ priority 100 สูงกว่า swap บนดิสก์ที่ยังเหลือไว้เป็นทางสำรอง ระบบเลยใช้ zram ก่อนเสมอ แต่ละหน้าที่ถูกบีบอัดใช้ RAM น้อยกว่าเดิม เลยยัดงานได้มากกว่าเดิมก่อนที่ SSD จะถูกแตะ

# ตรวจว่าตั้งจริง ไม่ใช่แค่ไฟล์มี
zramctl
swapon --show
sysctl vm.swappiness vm.dirty_writeback_centisecs
systemctl status fstrim.timer
findmnt -no OPTIONS /

อีกอย่างที่ผมเปิดไว้คือ fstrim.timer ให้ systemd สั่ง trim ทั้งสัปดาห์ แทนที่จะใช้ option discard ซึ่งสั่ง trim ทุกครั้งที่ลบไฟล์

สิ่งที่ผมไม่ได้ทำ จะไม่อ้างว่าทำ

ผมไม่ได้ย้าย /tmp ไปไว้บน RAM และไม่ได้จูน MariaDB เพื่อลดการเขียน SSD ในเครื่องนี้ เพราะไม่พบในไฟล์ที่ตรวจ ส่วนเรื่องแบตเตอรี่ก็ไม่ได้ตรวจเหมือนกัน ถ้าจะทำเรื่องไหนต้องวัดเองบนเครื่องของตัวเอง ไม่ควรเชื่อรายการนี้เป็นสูตรสำเร็จ

ถ้าเครื่องของใครมีการ์ดเครือข่ายสองใบ มีค่า net.ipv4.conf.{all,default}.ignore_routes_with_linkdown = 1 ที่ผมเติมเพิ่ม เพื่อไม่ให้ route ผ่านการ์ดที่สายหลุดยังค้างอยู่ในตาราง เรื่องตรวจลิงก์ขาดเทียบกับเน็ตของผู้ให้บริการล่มผมเล่าไว้แล้วใน linux-net-watchdog-link-vs-isp

ข้อสาม: จอ ปิดด้วย backlight ไม่ใช่ DPMS

เอกสารเก่าของเครื่องนี้เขียนว่าปิดจอด้วย DPMS และ idle-delay แต่ผมเลิกใช้วิธีนั้นแล้ว เหตุผลคือ DPMS ตื่นเมื่อมี "อินพุต" ทุกชนิดที่เข้ามาผ่านชั้น X และเครื่องนี้ถูกใช้ผ่าน remote desktop บ่อย ทุกครั้งที่ผมขยับเมาส์ผ่านระยะไกล จอที่อยู่บนชั้นหนังสือก็สว่างวาบขึ้นมากลางห้องที่มืดอยู่ ถ้าไม่มีใครอยู่หน้าเครื่องก็ไม่มีเหตุผลที่จอต้องสว่าง

ปุ่มหรี่ไฟที่หมุนค้างที่ศูนย์ และเซนเซอร์รูปฝ่ามือที่จะจุดไฟก็ต่อเมื่อมีคนแตะแป้นพิมพ์จริง
ไอเดียคือจอมืดเป็นค่าเริ่มต้น และสว่างเฉพาะตอนที่มีมือคนแตะเครื่องจริง ไม่ใช่ตอนที่โปรแกรมส่งอินพุตมาแทน

ที่ผมทำคือเขียน service เล็ก ๆ ตัวหนึ่งควบคุม backlight ของแผงโดยตรง ชื่อสมมติในบทความนี้ว่า backlight-idle.service หลักการมีสามข้อ

  1. ตั้ง backlight ของแผงเป็น 0 เป็นค่าเริ่มต้น
  2. อ่านเหตุการณ์จากอุปกรณ์อินพุตจริงใน /dev/input เมื่อมีสัญญาณ ให้เปิดจอที่ไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์
  3. ถ้าไม่มีอินพุตจริงครบ 300 วินาที ให้กลับไปเป็น 0 อีกครั้ง

ทำไมถึงได้ผล เพราะอินพุตจาก remote desktop ถูกฉีดเข้าที่ชั้น XTest ของ X server ไม่ได้ผ่านอุปกรณ์ของ kernel ใน /dev/input ดังนั้นการที่โปรแกรมอ่านเฉพาะ /dev/input เลยเห็นแต่มือคนที่แตะเครื่องจริงเท่านั้น ส่วนโปรแกรมระยะไกลจะขยับเมาส์กี่ครั้งก็ไม่ปลุกจอ

ตัวควบคุม backlightจอมืดbacklight 0จอสว่างไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์อินพุตจริงใน /dev/inputเงียบครบ 300 วินาทีremote desktopอินพุตผ่านชั้น XTestไม่ปลุกจอมีเบราว์เซอร์ที่ถูกควบคุมจากไกลเชื่อมอยู่ถือจอไว้ที่ความสว่างต่ำสุด ไม่ดับสนิท
จอมีสองสถานะ มืดกับสว่าง สลับด้วยอินพุตของคนจริงกับการหมดเวลา ส่วนอินพุตจากระยะไกลถูกกันออกจากเงื่อนไขทั้งหมด

โค้ดด้านล่างเป็นตัวอย่างโครงแบบสั้นที่ผมเขียนสรุปแนวคิด ไม่ใช่ตัวเต็มที่รันอยู่จริง (ตัวจริงมีเงื่อนไขเรื่องเบราว์เซอร์ที่ถูกควบคุมจากไกลด้วย ซึ่งผมไม่ลงรายละเอียดในที่นี้)

#!/usr/bin/env python3
"""ตัวอย่างโครง: จอมืดตลอด สว่างเฉพาะเมื่อมีอินพุตจากอุปกรณ์จริง"""
import glob, os, select, time

IDLE = int(os.environ.get("IDLE", "300"))        # วินาทีที่ไม่มีอินพุตก่อนดับ
MAX_PCT = int(os.environ.get("MAX_PCT", "10"))   # สว่างสูงสุดกี่เปอร์เซ็นต์
BL = glob.glob("/sys/class/backlight/*")[0]
MAXB = int(open(f"{BL}/max_brightness").read())

def set_pct(p: int) -> None:
    with open(f"{BL}/brightness", "w") as f:
        f.write(str(MAXB * p // 100))

def open_inputs() -> dict:
    fds = {}
    for ev in glob.glob("/dev/input/event*"):
        base = os.path.basename(ev)
        name = open(f"/sys/class/input/{base}/device/name").read().strip().lower()
        if any(k in name for k in ("lid", "power button", "sleep button")):
            continue                              # ปุ่มพวกนี้ไม่ใช่มือคนแตะเครื่อง
        fds[os.open(ev, os.O_RDONLY | os.O_NONBLOCK)] = ev
    return fds

fds = open_inputs()
lit, last = False, 0.0
set_pct(0)
while True:
    ready, _, _ = select.select(list(fds), [], [], 5)
    for fd in ready:
        try:
            os.read(fd, 4096)                     # ทิ้งข้อมูล สนใจแค่ว่ามีสัญญาณ
        except BlockingIOError:
            pass
    now = time.monotonic()
    if ready:
        last = now
        if not lit:
            set_pct(MAX_PCT)
            lit = True
    elif lit and now - last >= IDLE:
        set_pct(0)
        lit = False
# /etc/systemd/system/backlight-idle.service
[Unit]
Description=Panel stays dark until real keyboard or mouse input

[Service]
ExecStart=/usr/local/bin/backlight-idle.py
Environment=IDLE=300
Environment=MAX_PCT=10
Restart=always
RestartSec=5

[Install]
WantedBy=multi-user.target
# /etc/udev/rules.d/99-backlight.rules
# ให้กลุ่ม video เขียนค่า brightness ได้ ไม่ต้อง sudo เวลาทดสอบด้วยมือ
SUBSYSTEM=="backlight", ACTION=="add", RUN+="/bin/chgrp video /sys/class/backlight/%k/brightness", RUN+="/bin/chmod g+w /sys/class/backlight/%k/brightness"
DPMS

ปิดจอตามเวลาว่าง

  • ปลุกด้วยอินพุตทุกชนิด รวมถึงจากระยะไกล
  • ต้องพึ่งการตั้งค่าของเดสก์ท็อปหลายชั้น
  • ขึ้นกับ session ของเดสก์ท็อป
backlight service

คุมแผงโดยตรง

  • ปลุกเฉพาะอุปกรณ์อินพุตจริง
  • มืดเป็นค่าเริ่มต้น ไม่ขึ้นกับเดสก์ท็อป
  • ต้องดูแลเองเมื่อเปลี่ยนเครื่องหรือเคอร์เนล

ส่วนตัวผมเลือกแบบ service เท่านั้น เพราะเครื่องนี้ไม่มีใครนั่งหน้าจอเกือบทั้งวัน แต่ต้องรู้ข้อเสียไว้ด้วย ถ้าเปลี่ยนเครื่องหรือเปลี่ยนชนิดแผง ชื่อของ /sys/class/backlight/* อาจต่างกัน ต้องไปตรวจเองใหม่ จะใช้ DPMS ตามเดิมก็ตามสะดวก ถ้าเครื่องของใครไม่ได้ใช้ remote desktop ปัญหาเรื่องปลุกจอกลางดึกก็ไม่เกิดอยู่แล้ว

ของที่ช่วยให้ดูแลได้โดยไม่ต้องไปยืนหน้าเครื่อง

เครื่องที่วางบนชั้นไม่ควรต้องมีใครลุกไปแตะ ผมเลยมี systemd unit เล็ก ๆ ไม่กี่ตัวช่วยดูแล ตัวหนึ่งอัปเดตตัวเอง ตัวหนึ่งแจ้ง Telegram ทุกครั้งที่เครื่องบูต (เห็นแล้วรู้ว่าไฟดับมา) และอีกตัวคอมมิตไฟล์ตั้งค่าใน /etc เข้า bare git repo ในเครื่องเอง จะได้ย้อนดูได้ว่าเมื่อวานเราแก้อะไรไปบ้าง การเข้าถึงจากระยะไกลผ่านช่องทางที่มีนโยบายควบคุมและ remote desktop ผมไม่ลงรายละเอียดในบทความนี้

ข้อสังเกตจากการใช้งานจริงห้าข้อ

  1. พับจอแล้วเครื่องหลับ ต้องแก้ที่ logind ไม่ใช่แค่ GNOME
  2. ปิดจอด้วย DPMS ทำให้อินพุตระยะไกลปลุกจอได้ เลยหันมาใช้ backlight
  3. อย่าปล่อยให้ทุกอย่างเขียนล็อกถี่ลง SSD ตลอดเวลา
  4. zram ทำให้ RAM 8 GB พอรันเบราว์เซอร์คู่กับบอท
  5. ตั้งค่าแล้วต้องตรวจด้วยคำสั่งจริง ไม่ใช่เชื่อว่าไฟล์มีแล้วจะมีผล

ลำดับตรวจที่ผมใช้ทุกครั้งหลังแก้

  1. พับจอทิ้ง 10 นาที แล้ว ssh เข้าจากเครื่องอื่น ต้องเข้าได้
  2. รัน systemd-analyze ดูว่าเวลาบูตไม่ยาวขึ้นผิดปกติ
  3. รัน zramctl กับ swapon --show ดูว่า zram ขึ้นและมี priority สูงกว่าดิสก์
  4. อ่าน cat /sys/class/backlight/*/brightness ตอนไม่มีใครแตะ ต้องได้ 0
  5. ขยับเมาส์จริงที่เครื่อง อ่านค่าอีกรอบ ต้องมากกว่า 0 แล้วรอ 300 วินาทีดูว่ากลับเป็น 0
  6. ขยับเมาส์ผ่าน remote desktop ค่าต้องไม่เปลี่ยน

เครื่องเก่าที่ไม่มีใครต้องการยังพอทำงานเบา ๆ ได้ดี ขอแค่ยอมแก้นิสัยสามข้อข้างบน และอย่าปล่อยให้มันเขียนดิสก์เล่นไปเรื่อย ๆ ใครมีค่าไหนที่ใช้แล้วเวิร์กกว่านี้ก็ตามใจชอบ ตรงไหนที่ผมอธิบายตกหล่นหรือพิมพ์ผิด เดี๋ยวกลับมาแก้เพิ่มให้ภายหลังครับ

อยากให้เราทำให้ไหม?

ให้เราช่วยติดตั้ง ตั้งค่า ย้ายระบบ หรือแก้ปัญหาเซิร์ฟเวอร์ เพื่อให้คุณมีเวลาไปทำงานที่สำคัญกว่า

คุยเรื่องงานกับเรา

เคยเจองานแบบนี้ไหม? ติดตรงไหน?

มาแลกวิธีกันต่อในบอร์ด LinuxThai

→ คุยต่อในบอร์ด

ความคิดเห็น 0

ยังไม่มีความคิดเห็น — เป็นคนแรกเลย