ฟอนต์ไทยเปลี่ยนขนาดไปมาระหว่างโหลดแรกกับคลิกลิงก์ แก้ด้วย self-host
ค่า font-display ทุกตัวคือการเลือกว่าจะยอมเสียอะไรระหว่างรอฟอนต์ swap ยอมให้ตัวอักษรเปลี่ยนกลางหน้า optional ยอมให้ทั้งหน้าไม่ได้ฟอนต์จริง ทางที่ไม่ต้องยอมอะไรเลยคือทำให้ฟอนต์มาถึงก่อน paint แรก ซึ่งทำได้เมื่อไฟล์อยู่บน origin เดียวกับหน้าเว็บ
สรุปใน 1 นาที
- อาการ/ปัญหา
- font-display optional ทำให้ CLS เป็นศูนย์ แต่ขนาดตัวอักษรกระโดดไปมาระหว่าง hard refresh กับคลิกลิงก์
- ใครควรอ่าน
- คนทำเว็บภาษาไทยที่ใช้ Google Fonts และดูคะแนน CLS
- ทางแก้แบบสั้น
- ดึง woff2 subset latin กับ thai 14 ไฟล์มาเสิร์ฟเองบน origin เดียวกัน แล้ว preload 6 ไฟล์ที่อยู่เหนือ fold
พอดีผมไล่แก้คะแนน PageSpeed ของเว็บนี้อยู่ แล้วไปเจอรายการที่ฟ้องว่ามี layout shift จากการสลับฟอนต์ ผมแก้ด้วยการเปลี่ยนพารามิเตอร์ตัวเดียว คะแนนใน lab ออกมาสวย CLS เป็น 0 ตามต้องการ แต่หลังจากนั้นมีผู้ใช้แจ้งมาสองครั้งว่าขนาดตัวอักษรของเว็บเปลี่ยนไปมา บางทีตัวใหญ่บางทีตัวเล็ก ซึ่งเป็นปัญหาที่แย่กว่าของเดิมที่ผมตั้งใจจะแก้เสียอีก
บทความนี้เล่าว่าพารามิเตอร์ตัวนั้นทำอะไรกับหน้าเว็บ ทำไมภาษาไทยถึงเห็นอาการชัดกว่า และผมย้ายฟอนต์ทั้งหมดมาเสิร์ฟเองอย่างไร ตอนท้ายมีตัวเลขของงานคู่กันในรอบเดียวกัน คือรูปภาพกับ security header รวมทั้งเพดานคะแนนบนมือถือที่โค้ดของหน้าเว็บเองแก้ไม่ได้
อาการ: hard refresh ได้ฟอนต์หนึ่ง คลิกลิงก์ได้อีกฟอนต์หนึ่ง
เว็บนี้ใช้ฟอนต์สามตระกูล ผูกไว้กับ CSS variable สามตัว serif คือ Trirong ใช้กับหัวเรื่อง โลโก้ และตัวเลขสถิติ sans คือ IBM Plex Sans Thai ใช้กับเนื้อความ ส่วน mono คือ Space Mono ใช้กับป้ายและแถบวิ่ง เดิมทั้งสามตัวโหลดจาก Google Fonts ด้วย link บรรทัดเดียว
อาการที่ผู้ใช้เห็นทำซ้ำได้ง่ายมาก กด hard refresh หน้าไหนก็ได้ หัวเรื่องจะออกมาเป็น Georgia ซึ่งเป็น fallback ตัวแรกในชุด serif แต่พอคลิกลิงก์ไปหน้าถัดไป หัวเรื่องกลายเป็น Trirong ขนาดที่ตาเห็นเปลี่ยน ตำแหน่งตัดบรรทัดเปลี่ยน คนอ่านเลยรู้สึกว่าเว็บเปลี่ยนขนาดตัวอักษรเองโดยไม่มีเหตุผล
วิธียืนยันว่าหน้าที่เปิดอยู่ใช้ฟอนต์ตัวไหนจริงไม่ต้องเดาจากสายตา ใน DevTools เลือกหัวเรื่อง เปิดแท็บ Computed แล้วเลื่อนลงล่างสุด จะมีรายการ Rendered Fonts บอกชื่อฟอนต์ที่ถูกใช้วาดตัวอักษรจริง ซึ่งไม่จำเป็นต้องตรงกับตัวแรกใน font-family ที่เขียนไว้ หน้าที่มาจาก hard refresh กับหน้าที่มาจากการคลิกลิงก์ให้ชื่อไม่เหมือนกัน ตรงนี้คือหลักฐานชิ้นแรกที่ทำให้ผมเลิกสงสัย CSS ของตัวเอง
เครื่องมือวัดโหลดหน้าเดียวจาก cache เปล่าแล้วจบ มันเลยเห็นแค่ครึ่งแรกของเรื่อง คือหน้าที่ได้ fallback ตลอดและไม่มี shift เลย อาการจริงเกิดจากความต่างระหว่างสองหน้าที่เปิดต่อกัน ซึ่งไม่มีตัวชี้วัดตัวไหนในรายงานจับได้
ความพยายามแรกที่ผิด: เปลี่ยน display=swap เป็น display=optional
ของเดิมใช้ display=swap ซึ่งทำงานตรงไปตรงมา แสดงข้อความด้วย fallback ทันที พอฟอนต์จริงมาถึงเมื่อไรก็สลับเมื่อนั้น ตัวอักษรที่ความกว้างไม่เท่ากันทำให้บรรทัดตัดใหม่ ของที่อยู่ใต้ลงไปขยับ เครื่องมือวัดเลยนับเป็น CLS
ผมเปลี่ยนเป็น display=optional เพราะอ่านมาว่ามันไม่มี shift ซึ่งจริง แต่เหตุผลที่ไม่มี shift คือมันให้เวลาเบราว์เซอร์รอฟอนต์สั้นมาก ราว 100 ms ถ้าฟอนต์มาไม่ทันในช่วงนั้น เบราว์เซอร์จะใช้ fallback ไปตลอดทั้งหน้าโดยไม่สลับอีก แต่ไฟล์ฟอนต์ยังถูกดาวน์โหลดต่อจนเสร็จแล้วเข้า cache หน้าถัดไปเลยได้ฟอนต์จริงตั้งแต่แรก
สรุปคือ optional ไม่ได้ทำให้ปัญหาหาย มันย้ายจุดที่ตัวอักษรเปลี่ยนจากกลางหน้าไปอยู่ระหว่างหน้า เครื่องมือวัดมองไม่เห็น แต่คนอ่านเห็น
ส่วนเหตุผลที่เว็บภาษาไทยเห็นชัดกว่าเว็บภาษาอังกฤษ คือฟอนต์ไทยกับ Georgia มี x-height และความกว้างตัวอักษรต่างกันมาก fallback ที่ออกแบบมาให้ใกล้เคียงกันสำหรับตัวละตินใช้ไม่ได้ผลกับข้อความไทย ความต่างเลยไม่ใช่แค่หน้าตาตัวอักษร แต่เป็นขนาดที่ตาเห็นกับตำแหน่งตัดบรรทัดของทั้งหน้า
ได้ฟอนต์จริงเสมอ แต่ขยับ
ทุกหน้าจบที่ฟอนต์จริง หน้าตาคงที่ ราคาที่จ่ายคือ shift ตอนฟอนต์มาถึง ยิ่งฟอนต์มาช้ายิ่งเห็นชัด
ไม่ขยับ แต่ไม่แน่ว่าได้ฟอนต์ไหน
หน้าเดียวกันนิ่งสนิท ราคาที่จ่ายคือฟอนต์ขึ้นกับว่า cache มีไฟล์หรือยัง สองหน้าติดกันหน้าตาไม่เหมือนกัน
ดึง woff2 มาเสิร์ฟเอง 14 ไฟล์
ถ้าฟอนต์มาถึงก่อน paint แรกทุกครั้ง ค่า font-display จะเป็นอะไรก็ไม่สำคัญ เพราะไม่มีช่วงรอให้ต้องเลือก ทางเดียวที่ผมคุมเรื่องนี้ได้คือเอาไฟล์มาไว้บน origin เดียวกับหน้าเว็บ แล้วสั่ง preload เอง
ผมเขียนสคริปต์ Python สั้น ๆ ไปขอ CSS จาก endpoint css2 ของ Google Fonts แล้วแกะเอาเฉพาะที่ต้องใช้ มีกับดักสองข้อ ข้อแรกต้องตั้ง User-Agent เป็น Chrome ไม่งั้นเซิร์ฟเวอร์จะตอบ CSS ที่ชี้ไฟล์ ttf มาให้แทน woff2 ข้อสอง CSS ที่ได้มาแบ่งบล็อก @font-face ตาม subset โดยมี comment ชื่อ subset กำกับอยู่เหนือแต่ละบล็อก ผมเก็บเฉพาะ latin กับ thai ทิ้ง latin-ext, vietnamese และ cyrillic ไปทั้งหมด เพราะเว็บนี้ไม่มีเนื้อหาภาษาเหล่านั้น
# tools/fetch_fonts.py -- ดึง woff2 เฉพาะ subset ที่ใช้ แล้วสร้าง fonts.css
import re, pathlib, urllib.request
UA = ('Mozilla/5.0 (Windows NT 10.0; Win64; x64) AppleWebKit/537.36 '
'(KHTML, like Gecko) Chrome/124.0 Safari/537.36') # ไม่ตั้ง = ได้ ttf
CSS_URL = ('https://fonts.googleapis.com/css2'
'?family=IBM+Plex+Sans+Thai:wght@400;500;600'
'&family=Trirong:wght@600;700;800'
'&family=Space+Mono:wght@400;700'
'&display=swap')
KEEP = {'latin', 'thai'}
SHORT = {'IBM Plex Sans Thai': 'ibmthai', 'Trirong': 'trirong', 'Space Mono': 'spacemono'}
FONT_DIR = pathlib.Path('public/fonts')
CSS_OUT = pathlib.Path('public/css/fonts.css')
def get(url):
req = urllib.request.Request(url, headers={'User-Agent': UA})
with urllib.request.urlopen(req, timeout=30) as r:
return r.read()
css = get(CSS_URL).decode('utf-8')
# แต่ละบล็อกมีรูป: /* thai */ @font-face { ... }
blocks = re.findall(r'/\*\s*([\w-]+)\s*\*/\s*@font-face\s*\{(.*?)\}', css, re.S)
FONT_DIR.mkdir(parents=True, exist_ok=True)
rules, total = ['/* self-hosted fonts: latin + thai */'], 0
for subset, body in blocks:
if subset not in KEEP:
continue
family = re.search(r"font-family:\s*'([^']+)'", body).group(1)
weight = re.search(r'font-weight:\s*(\d+)', body).group(1)
src = re.search(r'url\((https://[^)]+\.woff2)\)', body).group(1)
urange = re.search(r'unicode-range:\s*([^;]+);', body).group(1)
name = f'{SHORT[family]}-{weight}-{subset}.woff2'
data = get(src)
(FONT_DIR / name).write_bytes(data)
total += len(data)
rules.append(
"@font-face{font-family:'%s';font-style:normal;font-weight:%s;"
"font-display:swap;src:url('/fonts/%s') format('woff2');"
"unicode-range:%s;}" % (family, weight, name, urange))
CSS_OUT.write_text('\n'.join(rules) + '\n', encoding='utf-8')
print(f'[OK] {len(rules) - 1} ไฟล์ รวม {total / 1024:.0f} KB')
ผลที่ได้คือ 14 ไฟล์ รวมประมาณ 230 KB แบ่งเป็น sans สามน้ำหนักคูณสอง subset หกไฟล์ serif สามน้ำหนักคูณสอง subset อีกหกไฟล์ และ mono สองน้ำหนักที่มีแต่ latin อีกสองไฟล์ ไฟล์ fonts.css ที่สร้างออกมามี @font-face หนึ่งบล็อกต่อหนึ่งไฟล์ หน้าตาแบบนี้
/* public/css/fonts.css (ตัดมาสองบล็อก) */
@font-face{font-family:'Trirong';font-style:normal;font-weight:700;
font-display:swap;src:url('/fonts/trirong-700-thai.woff2') format('woff2');
unicode-range:U+02D7, U+0303, U+0331, U+0E01-0E5B, U+200C-200D, U+25CC;}
@font-face{font-family:'Trirong';font-style:normal;font-weight:700;
font-display:swap;src:url('/fonts/trirong-700-latin.woff2') format('woff2');
unicode-range:U+0000-00FF, U+0131, U+0152-0153, U+02BB-02BC, U+2000-206F;}
มีสองจุดที่ผมตั้งใจคงไว้ตามต้นฉบับ จุดแรกคือ unicode-range เพราะมันทำให้เบราว์เซอร์โหลดไฟล์ thai เฉพาะเมื่อหน้ามีตัวอักษรไทย และโหลดไฟล์ latin เฉพาะเมื่อมีตัวละติน ไม่ต้องรวมเป็นไฟล์ใหญ่ไฟล์เดียว จุดที่สองคือชื่อ family เพราะ CSS หลักของเว็บอ้างชื่อฟอนต์ผ่าน variable อยู่แล้ว พอชื่อไม่เปลี่ยนก็ไม่ต้องแก้ CSS หลักเลยสักบรรทัด แค่เปลี่ยนที่มาของไฟล์
ส่วนค่า font-display ผมกลับไปใช้ swap เพราะเมื่อมี preload แล้ว ฟอนต์มาถึงก่อนที่จะมีอะไรให้สลับ swap เลยเป็นแค่ตาข่ายกันพลาดสำหรับน้ำหนักที่ไม่ได้ preload
preload 6 ไฟล์ที่อยู่เหนือ fold และ crossorigin ที่ห้ามลืม
ผมไม่ได้ preload ทั้ง 14 ไฟล์ เพราะ preload ทุกตัวแย่งคิวกับ CSS และรูปแรกของหน้า ผมเลือกเฉพาะน้ำหนักที่ปรากฏเหนือ fold จริง ได้หกไฟล์
| ไฟล์ | ใช้กับอะไรเหนือ fold |
|---|---|
| sans 400 thai + latin | เนื้อความ |
| serif 700 thai + latin | หัวเรื่อง |
| serif 800 latin | โลโก้กับตัวเลขสถิติ |
| mono 400 latin | ป้ายกับแถบวิ่ง |
<link rel="preload" as="font" type="font/woff2" href="/fonts/ibmthai-400-thai.woff2" crossorigin>
<link rel="preload" as="font" type="font/woff2" href="/fonts/ibmthai-400-latin.woff2" crossorigin>
<link rel="preload" as="font" type="font/woff2" href="/fonts/trirong-700-thai.woff2" crossorigin>
<link rel="preload" as="font" type="font/woff2" href="/fonts/trirong-700-latin.woff2" crossorigin>
<link rel="preload" as="font" type="font/woff2" href="/fonts/trirong-800-latin.woff2" crossorigin>
<link rel="preload" as="font" type="font/woff2" href="/fonts/spacemono-400-latin.woff2" crossorigin>
<link rel="stylesheet" href="/css/fonts.css">
ฟอนต์ถูกขอแบบ anonymous CORS เสมอ ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน ถ้า preload ไม่มี attribute crossorigin เบราว์เซอร์จะถือว่าเป็นคำขอคนละแบบกับตอนที่ @font-face มาขอจริง ผลคือโหลดไฟล์เดียวกันสองรอบ รอบแรกทิ้งเปล่า และรอบที่ใช้จริงมาช้าเท่าเดิม ตรวจได้ในแท็บ Network ว่าไฟล์ woff2 แต่ละชื่อต้องปรากฏครั้งเดียว
จากนั้นลบ link ของ Google Fonts กับ preconnect ทั้งหมดออกจาก layout เว็บไม่พึ่ง origin ภายนอกสำหรับฟอนต์อีกแล้ว ผมทดสอบด้วย cache เปล่าพร้อม throttle เครือข่ายสามรอบ ได้ฟอนต์จริงทุกครั้ง CLS เป็น 0 และไม่มีขนาดกระโดดทั้งโหลดแรกและหน้าถัดไป
- รันสคริปต์ดึงฟอนต์ ตรวจว่าได้ woff2 ไม่ใช่ ttf และจำนวนไฟล์ตรงกับน้ำหนักคูณ subset ที่ตั้งใจ
- ใส่
fonts.cssกับ preload เฉพาะน้ำหนักเหนือ fold ทุกบรรทัดมีcrossorigin - ลบ link และ preconnect ของผู้ให้บริการฟอนต์เดิมออกให้หมด อย่าเหลือไว้ทั้งสองทาง
- เปิดแท็บ Network กรองคำว่า font ต้องไม่มีคำขอออกนอกโดเมน และไม่มีไฟล์ซ้ำ
- ทดสอบด้วย cache เปล่าพร้อม throttle หลายรอบ แล้วคลิกต่อไปอีกหน้า ฟอนต์ต้องเหมือนกันทั้งสองหน้า
กับดักตอน deploy: ไฟล์ static ต้องอยู่ครบสองที่
เว็บนี้วางแบบที่ docroot ของเว็บเซิร์ฟเวอร์แยกจากโฟลเดอร์ของแอป ไฟล์ static เลยต้องอยู่ทั้งใน docroot ที่ถูกเสิร์ฟจริง และใน public ของแอปที่ helper ใช้อ้างอิง ถ้าลืมฝั่งใดฝั่งหนึ่งจะได้ 404 ของ woff2 แล้วทุกอย่างถอยกลับไปเป็น fallback เงียบ ๆ ซึ่งหน้าตาเหมือนอาการเดิมที่เพิ่งแก้ไปพอดี ตรวจได้ด้วยคำสั่งนี้หลังส่งไฟล์
for f in ibmthai-400-thai trirong-700-thai trirong-800-latin spacemono-400-latin; do
curl -s -o /dev/null -w "%{http_code} %{content_type} $f\n" \
"https://example.com/fonts/$f.woff2"
done
# ต้องได้ 200 font/woff2 ทุกบรรทัด
งานคู่กัน: รูป WebP กับ security header
รอบเดียวกันนั้นผมแก้อีกสองเรื่องที่รายงานฟ้องไว้ เรื่องแรกคือรูป รูปปกแนวนอนขนาด 1200x630 เดิมเป็น PNG ประมาณ 200 KB แปลงเป็น WebP คุณภาพ 80 ด้วย Pillow เหลือ 14 KB ส่วนรูปจัตุรัสใน sidebar เดิม 250 KB ผมย่อเหลือ 240 px ได้ 2.3 KB
from PIL import Image
def to_webp(src, dst, width=None, quality=80):
im = Image.open(src).convert('RGB')
if width and im.width > width:
im = im.resize((width, round(im.height * width / im.width)), Image.LANCZOS)
im.save(dst, 'WEBP', quality=quality, method=6)
to_webp('cover.png', 'cover.webp') # 1200x630 ประมาณ 200 KB -> 14 KB
to_webp('square.png', 'square.webp', width=240) # sidebar 250 KB -> 2.3 KB
มีข้อยกเว้นหนึ่งจุด คือ og:image ยังชี้ไฟล์ PNG เหมือนเดิม เพราะ scraper บางตัวไม่รับ WebP รูปแรกของหน้าใส่ fetchpriority="high" ที่เหลือใส่ loading="lazy" decoding="async" ผลรวมคือหน้าแรกจาก 4.1 MB เหลือประมาณ 1 MB และรูปเหนือ fold จาก 2.5 MB เหลือ 18 KB
เรื่องที่สองคือ security header สี่ตัว ใส่ผ่าน middleware ตัวเดียว
<?php
// app/Http/Middleware/SecurityHeaders.php
namespace App\Http\Middleware;
use Closure;
use Illuminate\Http\Request;
class SecurityHeaders
{
public function handle(Request $request, Closure $next)
{
$response = $next($request);
$response->headers->set('X-Content-Type-Options', 'nosniff');
$response->headers->set('X-Frame-Options', 'SAMEORIGIN');
$response->headers->set('Referrer-Policy', 'strict-origin-when-cross-origin');
$response->headers->set('Strict-Transport-Security', 'max-age=2592000'); // 30 วัน
return $response;
}
}
สี่บรรทัดนี้ดันคะแนน Best Practices จาก 81 เป็น 100
คะแนนหลังแก้ และเพดานบนมือถือที่โค้ดของหน้าเว็บแก้ไม่ได้
desktop จบที่ 98 แต่ mobile ขึ้นจาก 54 มาค้างที่ 67 โดย FCP ยังอยู่ที่ 4.3 วินาที และ LCP 6.1 วินาที ทั้งที่ฟอนต์กับรูปเบาลงขนาดนั้นแล้ว ผมไล่ดูรายการเวลา CPU ในรายงาน พบว่าตัวที่กินเวลาบน CPU มือถือที่ถูก throttle คือสคริปต์โฆษณาสามตัว ตัว consent 5,841 ms ตัวแสดงโฆษณา 4,136 ms ตัวโหลด 2,423 ms ในขณะที่ critical path ของหน้าเว็บเองใช้ 376 ms
desktop ได้ 98 เพราะ CPU แรงพอจะกลืนงานของสคริปต์เหล่านั้นได้ ส่วน mobile ใน lab จำลอง CPU ช้า งานก้อนเดียวกันเลยกลายเป็นหลายวินาที คันโยกที่เหลืออยู่มีตัวเดียว คือเลื่อนการโหลดสคริปต์โฆษณาไปหลังผู้ใช้เริ่ม interaction ซึ่งเป็นการแลกกันตรง ๆ ระหว่างคะแนนกับรายได้ เพราะโฆษณาที่โหลดช้าลงคือโฆษณาที่มีคนเห็นน้อยลง ส่วนตัวผมยังไม่ได้ทำ และคิดว่าเรื่องนี้ไม่มีคำตอบกลาง ใครจะเลือกทางไหนก็ตามน้ำหนักของเว็บตัวเอง
API สาธารณะของ PageSpeed โดนตอบ 429 เร็วมากเมื่อยิงซ้ำหลายรอบ ถ้าต้องวัดก่อนหลังหลายครั้งในวันเดียว ให้รันที่หน้าเว็บของเครื่องมือโดยตรงแทนการยิง API
ถ้าให้สรุปเป็นข้อเดียว คืออย่าแก้ปัญหาฟอนต์ด้วยการเปลี่ยนค่า font-display อย่างเดียว ค่านั้นแค่เลือกว่าจะให้ผู้ใช้เห็นความไม่พร้อมแบบไหน ของที่แก้ได้จริงคือทำให้ฟอนต์พร้อมก่อน paint แรก และเว็บภาษาไทยได้ประโยชน์จากเรื่องนี้มากกว่าเว็บภาษาอื่น เพราะ fallback ของเราห่างจากฟอนต์จริงมากกว่า สคริปต์ดึงฟอนต์ข้างบนเปลี่ยนชื่อ family กับน้ำหนักแล้วใช้กับเว็บอื่นได้เลยครับ ตรงไหนผมอธิบายตกหล่นหรือพิมพ์ผิด เดี๋ยวกลับมาแก้เพิ่มให้ภายหลังครับ
อยากให้เราทำให้ไหม?
ให้เราช่วยติดตั้ง ตั้งค่า ย้ายระบบ หรือแก้ปัญหาเซิร์ฟเวอร์ เพื่อให้คุณมีเวลาไปทำงานที่สำคัญกว่า
เคยเจองานแบบนี้ไหม? ติดตรงไหน?
มาแลกวิธีกันต่อในบอร์ด LinuxThai



ความคิดเห็น 0
ยังไม่มีความคิดเห็น — เป็นคนแรกเลย