เกณฑ์ราคากลาง CCTV ภาครัฐ MDES 2564 กับการออกแบบ BOM Hikvision PoE

พอดีมีคนให้ผมช่วยดูสเปกกล้องวงจรปิดของโรงพยาบาลตัวอย่างแห่งหนึ่ง เป็นงบราชการ กล้อง outdoor 4 ตัว + เครื่องบันทึกหนึ่งเครื่อง ก่อนจะเคาะรุ่นหรือตั้งราคาผมเลยไปนั่งอ่านเกณฑ์ราคากลางของ MDES ให้จบก่อน เพราะงานราชการมันไม่เหมือนซื้อของเข้าบ้าน — มีเพดานราคาที่ห้ามเกิน มีสเปกขั้นต่ำที่ห้ามต่ำกว่า และมีเงื่อนไขว่าต้องเขียนสเปกให้หลายยี่ห้อยื่นแข่งได้ พลาดข้อใดข้อหนึ่งงานโดนตีกลับหมด บทความนี้ผมสรุปเกณฑ์ที่ต้องรู้ให้ก่อน แล้วต่อด้วยการออกแบบ BOM จริงด้วยของ Hikvision ให้ลอดทุกเงื่อนไข

ชื่อหน่วยงาน เลข IP และตัวเลขราคาซื้อจริงในบทความเป็นตัวอย่าง ส่วนเกณฑ์ราคากลางและสเปกขั้นต่ำคือของจริงจากประกาศ MDES

ฉบับที่ต้องใช้: มิถุนายน 2564 ยังเป็นฉบับล่าสุด

เกณฑ์ที่ใช้อ้างคือ "เกณฑ์ราคากลางและคุณลักษณะพื้นฐานของระบบกล้องโทรทัศน์วงจรปิด" ฉบับเดือนมิถุนายน 2564 ของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (MDES) ประกาศ 11 มิ.ย. 2564 จุดที่คนพลาดบ่อยคือไปหยิบเกณฑ์ปีอื่นมาใช้ ทั้งที่ฉบับ มิ.ย. 2564 ยังเป็นฉบับล่าสุด — ปี 2565 ถึง 2568 ยังไม่มีฉบับใหม่ออกมาแทน เลยใช้ฉบับนี้ต่อเนื่องได้เลย

อีกจุดที่ทำให้งง คือมันคนละฉบับกับ "เกณฑ์ราคากลางครุภัณฑ์คอมพิวเตอร์" ที่ออกใหม่แทบทุกปี เกณฑ์กล้องวงจรปิดเป็นของ MDES แยกออกมาต่างหาก ส่วนตัวผมจะพิมพ์เกณฑ์ทั้งฉบับออกมากางไว้ข้างจอตอนเขียนสเปกเสมอ เพราะเลขในหัวจำผิดง่ายมาก

สเปกขั้นต่ำที่ห้ามเขียนต่ำกว่า

กรรมการกำหนดพื้นขั้นต่ำของ "กล้องทุกตัว" ไว้ ถ้าเขียนสเปกต่ำกว่านี้ถือว่าไม่ผ่านตั้งแต่ต้น หัวใจอยู่ที่ความละเอียดขั้นต่ำ Full HD, เฟรมเรต, เซนเซอร์ และช่องต่อ PoE:

นอกจากสเปกตัวกล้อง ยังมีกฎการบันทึกที่สำคัญไม่แพ้กัน และเป็นข้อที่คนลืมบ่อยที่สุด คือต้อง บันทึกภาพที่ >= 1080p, >= 10 fps และเก็บย้อนหลัง >= 30 วัน ข้อนี้แหละที่ไปกำหนดขนาด HDD ทั้งระบบ ถ้าลืมคิดตั้งแต่ตอนออกแบบ พอถึงหน้างานจริงจะพบว่าดิสก์เล็กไป เก็บได้ไม่ถึงเดือน

งานทั่วไป กับ พื้นที่สาธารณะ คนละเพดานคนละสเปก

ก่อนตั้งราคาต้องแยกให้ออกก่อนว่างานเราเป็นแบบไหน เพราะสองแบบนี้คนละเพดานคนละสเปกกันเลย งาน "รักษาความปลอดภัยทั่วไป" (ติดในรั้วหน่วยงานตัวเอง ไม่เชื่อมระบบกลาง) กล้องนอกอาคารเพดานอยู่ที่ 5,700 บาทต่อตัว ไม่บังคับมาตรฐานสากล ส่วนงาน "มุมมองพื้นที่สาธารณะ" (ถนน ที่สาธารณะ) บังคับหนักกว่ามาก ต้องเป็นกล้อง IP/เครือข่ายเท่านั้น เพิ่ม Onvif, IPv6, ช่อง SD card, ลิขสิทธิ์ SDK/API, WDR, มาตรฐาน ISO ด้านความปลอดภัย และต้องส่งรายงานการติดตั้งให้ MDES ด้วย เพดานกล้องนอกอาคารแบบ varifocal จึงกระโดดไปถึง 22,000 บาทต่อตัว

เคสโรงพยาบาลตัวอย่างที่ผมดูเป็นงานรักษาความปลอดภัยทั่วไป ติดในพื้นที่ของตัวเอง เลยไม่ต้องแบกเงื่อนไขพื้นที่สาธารณะทั้งชุด แต่ผมก็ยังเลือกกล้องที่รองรับ Onvif ไว้อยู่ดี เผื่อวันหน้าต้องเชื่อมระบบเพิ่ม

ราคากลางคือเพดาน ไม่ใช่ราคาที่ต้องซื้อ

ราคากลางในเกณฑ์นี้คือ "เพดาน" ราคารวม VAT 7% แล้ว และรับประกันขั้นต่ำ 2 ปี แต่ยังไม่รวมค่าติดตั้ง สาย เสา ที่สำคัญคือมันคือเพดาน ไม่ใช่ราคาที่ต้องซื้อจริง — เสนอราคาต้องเท่ากับหรือต่ำกว่าเพดานนี้เท่านั้น เลขที่ต้องจำสำหรับงานขนาดนี้:

ถ้าเทียบเป็นชุดงานลักษณะนี้ (กล้องนอกอาคาร 4 ตัว + NVR 8 ช่อง + PoE switch 8 ช่อง) เพดานราคากลางรวมกันตกราวห้าหมื่นต้นๆ ในขณะที่ของจริงซื้อ retail รวมทั้งชุดตกอยู่ราวหนึ่งในสามของเพดานเท่านั้น เสนอราคาในกรอบได้สบายๆ เหลือช่องให้บวกค่าติดตั้ง สาย เสา และค่ารับประกันตามเกณฑ์

ออกแบบ BOM Hikvision ให้ลอดทุกเงื่อนไข

พอรู้เพดานกับสเปกขั้นต่ำแล้ว การวางของก็ไล่เป็นขั้นตอน ผมทำตามลำดับนี้:

1. อ่านเกณฑ์ให้จบ แล้วแยกก่อนว่างานเป็น "รักษาความปลอดภัยทั่วไป" หรือ "มุมมองพื้นที่สาธารณะ" เพราะสองแบบคนละเพดานคนละสเปก
2. นับจุดติดตั้งและตำแหน่งกล้องจริง แล้วค่อยเลือกจำนวนช่อง NVR (เผื่อช่องว่างไว้ขยายด้วย)
3. เลือกกล้องให้ทุกตัว >= สเปกขั้นต่ำ แล้วเผื่อขึ้นไปหนึ่งขั้น ผมใช้ 4MP แทนที่จะเกาะ 2MP พอดีเป๊ะ
4. คำนวณ HDD จาก bitrate x จำนวนกล้อง x 30 วัน @ >=10fps ก่อนเคาะรุ่นเครื่องบันทึก
5. ตั้ง NTP เทียบ stratum-1 ในไทย, เปิด Onvif, ตั้ง schedule บันทึกต่อเนื่อง
6. เขียนสเปกเป็น "ความสามารถ" ให้ >= 3 ยี่ห้อยื่นแข่งได้ ห้ามล็อกรหัสรุ่น

เส้นทางภาพของระบบ PoE เดินสายเส้นเดียวจ่ายทั้งไฟและภาพ ไม่ต้องลากปลั๊กไปที่กล้อง:

ของที่ผมวางไว้ (ราคาเป็นช่วงตัวอย่างจากร้าน retail ยังไม่รวม VAT/ติดตั้ง):

• เครื่องบันทึก NVR 4 ช่อง มี PoE ในตัว รองรับ 8MP ต่อช่อง — DS-7604NXI-K1 หรือ DS-7604NI-K1/4P(C) ราคาหลักพันปลายถึงหมื่นต้น
• กล้อง fix outdoor 4MP x3 — DS-2CD1043G2-LIU(F) (2560x1440, Smart Hybrid Light, ไมค์ในตัว, IP67, PoE 802.3af) ตัวละหลักพันต้น
• กล้องซูม outdoor 4MP x1 — DS-2CD2646G2-IZS (มอเตอร์ซูม varifocal 2.8-12mm, AcuSense DarkFighter, WDR 120dB, IP66 + IK10) ตัวละหลักพันปลาย ไว้ที่จุดต้องซูมดูระยะไกลหรืออ่านป้ายทะเบียน
• PoE Switch L2 8 ช่อง — DS-3E0109P-E(C) เผื่อกระจายจุดไกลและขยายกล้องเพิ่ม
• HDD Surveillance (WD Purple) 6-8TB สำหรับเก็บ 30 วัน

ประเด็นที่หลายคนไม่รู้: NVR รุ่นนี้มี PoE ในตัว 4 ช่องอยู่แล้ว จ่ายไฟกล้อง 4 ตัวได้ตรงๆ ถ้าใช้แค่ 4 กล้องตอนนี้จะตัด switch ออกไปก่อนก็ได้ เสียบกล้องเข้า PoE ของ NVR เลย แล้วค่อยซื้อ switch ตอนขยาย ผมใส่ switch ไว้ในสเปกเพราะงานนี้มีแผนเดินกล้องเพิ่มในเฟสหน้า

ตรวจของจริงว่าตรงสเปกที่เขียนไว้ไหม

พอติดตั้งเสร็จ อย่าเชื่อหน้ากล่องอย่างเดียว ผมจะยิง RTSP ของกล้องมาดูด้วย ffprobe ว่าได้ความละเอียดและเฟรมเรตตามที่เขียนในสเปกจริง เพราะบางทีตั้ง sub-stream มาโดยไม่รู้ตัวแล้วได้ภาพเล็กกว่าที่ควร:

# ยิง RTSP ของกล้องมาตรวจ resolution/fps/codec ว่าตรงสเปกไหม (IP เป็นตัวอย่าง)
ffprobe -v error -rtsp_transport tcp \
  -select_streams v:0 \
  -show_entries stream=width,height,codec_name,avg_frame_rate \
  -of default=noprint_wrappers=1 \
  "rtsp://viewer:[email protected]:554/Streaming/Channels/101"
# width=2688
# height=1520
# codec_name=hevc
# avg_frame_rate=25/1     <- ผ่าน: 4MP, H.265, 25fps เกินขั้นต่ำ 1080p/25fps

อีกข้อที่เกณฑ์บังคับแต่คนมองข้าม คือต้องเทียบเวลากับ NTP stratum-1 ในไทย (NIMT / กรมอุทกศาสตร์ / NECTEC) ถ้าเวลาในภาพเพี้ยน ภาพที่บันทึกไว้จะใช้อ้างอิงทางกฎหมายลำบาก ผมตั้ง chrony ที่ gateway แล้วให้กล้องกับ NVR ชี้ NTP มาที่นี่:

# /etc/chrony/chrony.conf — เทียบเวลากับ stratum-1 ในไทย (ตามเกณฑ์)
server time.nimt.or.th    iburst   # สถาบันมาตรวิทยาแห่งชาติ (NIMT)
server clock.nectec.or.th iburst   # NECTEC
# ตั้งกล้อง/NVR ให้ชี้ NTP มาที่ gateway ตัวนี้ หรือชี้ตรงไป host เดียวกัน

คำนวณ HDD ให้เก็บครบ 30 วัน

ข้อ "เก็บ >= 30 วัน" ไปกำหนดขนาดดิสก์โดยตรง ผมไม่เดา แต่กดเครื่องคิดเลขจาก bitrate ของกล้องคูณจำนวนกล้องคูณวินาทีใน 30 วัน:

# ประเมินพื้นที่ HDD ให้เก็บครบ 30 วัน (บันทึกต่อเนื่อง)
BITRATE=4        # Mbps ต่อกล้อง (4MP H.265+ ราวๆ นี้)
CAMS=4
DAYS=30
GB=$(echo "$BITRATE * $CAMS * 86400 * $DAYS / 8 / 1000" | bc)
echo "ต้องการราว ${GB} GB"    # ~5184 GB -> เลือก HDD Surveillance 6-8TB

ได้ราว 5,184 GB เลยเลือก HDD Surveillance 6-8TB ก็พอสำหรับ 4 กล้อง H.265+ ที่บันทึกต่อเนื่อง ถ้าตั้งบันทึกเฉพาะตอนมี motion จะใช้พื้นที่น้อยลงอีก แต่ผมมักเผื่อเป็นบันทึกต่อเนื่องไว้ก่อน เพราะเกณฑ์คิดจากภาระหนักสุด แล้วค่อยลดทีหลังได้ ปลอดภัยกว่าออกแบบดิสก์เล็กแล้วเก็บไม่ถึงเดือน

กับดักที่ทำงานโดนตีกลับ

สรุปกับดักที่เจอบ่อย มีอยู่สามข้อ: หนึ่ง ตั้งราคาทะลุเพดานราคากลาง สอง เขียนสเปกล็อกยี่ห้อจนแข่งไม่ได้ 3 ราย และสาม ลืมกฎเก็บภาพย้อนหลัง 30 วันจนดิสก์เล็กไป ทั้งสามข้อนี้แก้ได้ง่ายมากถ้าอ่านเกณฑ์ให้จบก่อนลงมือ แต่แก้ยากมากถ้าไปรู้ตอนงานโดนตีกลับแล้ว

ส่วนตัวผมถือว่าเวลาที่เสียไปกับการนั่งอ่านเกณฑ์ให้จบก่อนหนึ่งรอบ ถูกกว่าการมาแก้เอกสารรอบสองรอบสามเยอะ ใครจะเอาโครงนี้ไปปรับจำนวนกล้องหรือช่อง NVR ตามพื้นที่และกำลังงบ ก็ปรับได้ตามสะดวกครับ ขอแค่อย่าให้หลุดสามข้อข้างบน ตรงไหนผมอธิบายตกหล่นหรือพิมพ์ผิด เดี๋ยวกลับมาแก้เพิ่มให้ภายหลังครับ